Haha, nghe tin bản dự thảo "Asian Nations League" rò rỉ từ cuộc họp trực tuyến của AFC ngày 6/10 đang gây ra một cơn chấn động sâu sắc trong làng bóng đá châu Á. Bởi trong phương án do tờ Asharq Al-Awsat tiết lộ đầu tiên này, 47 đội tuyển châu Á sẽ được chia thành ba hạng, cứ hai năm tổ chức một lần, gắn chặt với vòng loại World Cup và vòng loại Asian Cup, chiếm trọn các đợt FIFA Days. Đối với đội tuyển nam Trung Quốc, tác động trực tiếp nhất của thể thức này là: từ năm 2030 trở đi, đội tuyển sẽ không còn cái gọi là "trận giao hữu" nữa, mỗi lần ra sân đều là trận đấu chính thức, mỗi điểm số đều liên quan đến suất dự giải lớn, thậm chí cả sự tồn vong ở hạng đấu.
Cá nhân tôi thấy nếu thông tin AFC thiết kế hệ thống này là thật thì hoàn toàn có thể hiểu được. Dù sao châu Á rộng lớn, trình độ bóng đá giữa Đông Á và Tây Á từ lâu đã mất cân bằng, mô hình vòng loại sân nhà sân khách truyền thống tốn kém mà lại thiếu sự ổn định của những cuộc đối đầu giữa các đội mạnh. Việc "giải đấu hóa" các trận đấu cấp đội tuyển quốc gia vừa bảo đảm được số lượng và chất lượng trận đấu, vừa có thể tạo ra áp lực cạnh tranh liên tục thông qua cơ chế lên hạng, xuống hạng. Những điều khoản then chốt trong phương án như "hạng nhất có 18 đội", "suất dự World Cup chỉ mở cho Tier 1", "bỏ phân khu Đông Á và Tây Á" càng phác họa nên một trật tự thi đấu mới cho các đội tuyển quốc gia châu Á: nén chặt, cạnh tranh khốc liệt và không có chỗ cho sai lầm.
Còn tuyển Trung Quốc ấy à, trật tự mới này có lẽ đến không đúng lúc cho lắm. Bởi đội tuyển vĩ đại của chúng ta hiện xếp thứ 96 thế giới, thứ 15 châu Á, vừa đúng lúc lập mức thấp kỷ lục trong gần mười năm. Mà vị trí thứ 15 châu Á lại vừa vặn nằm sát "lằn ranh xuống hạng" của 18 đội hạng nhất. Nếu Asian Nations League lấy bảng xếp hạng FIFA hoặc thành tích ở vòng loại World Cup sau này làm căn cứ phân nhóm ban đầu, vị trí xuất phát của đội tuyển sẽ vô cùng khó xử, chỉ sơ sẩy một chút là rơi xuống hạng hai. Hậu quả của việc rơi xuống hạng hai vượt xa bản thân hai chữ "xuống hạng".
Theo dự thảo, chỉ các đội Tier 1 mới đủ tư cách tham dự giai đoạn sau của vòng loại World Cup khu vực châu Á, các đội hạng hai và hạng ba thậm chí không chạm được tới suất dự World Cup. Điều đó có nghĩa là một khi đội tuyển không giữ được hạng nhất, con đường hướng tới World Cup 2034 sẽ bị đóng sớm ngay từ cấp độ thể thức, ngay cả cánh cửa "về lý thuyết vẫn còn hy vọng" cũng không còn nữa. Thú vị là suất dự Asian Cup cũng gắn với hạng đấu, toàn bộ các đội Tier 1 cộng với sáu đội có thành tích tốt nhất của Tier 2 mới được vào vòng chung kết; rơi xuống hạng hai rồi thì ngay cả vé dự vòng chung kết Asian Cup cũng phải giành giật qua trận play-off. Haha, nói thật, sau khi tìm hiểu sơ qua các quy định liên quan, tôi phải thốt lên tự đáy lòng: "Cứ tiếp tục làm lợn chết không sợ nước sôi đi!"
Chẳng hiểu vì sao, đội tuyển với tâm lý vững vàng vô cùng của chúng ta luôn quen "luyện quân" trong các trận đấu chính thức: thử người mới, thử nghiệm đội hình, mài giũa lối chơi, thua trận thì chẳng ai phải chịu trách nhiệm, "đóng học phí" một cách đường hoàng. Nhưng dưới thể thức Asian Nations League mới, các đợt FIFA Days sẽ bị lấp kín bởi các trận chính thức, kết quả mỗi trận trực tiếp quyết định điểm số, thứ hạng và hạng đấu. Cảnh tượng trước đây khi Thiệu Giai Nhất dẫn quân đi đá ASIAD, đội tuyển quốc gia phải "nhường đường" dẫn đến thảm bại trước Palestine, sẽ khó lặp lại trong thể thức tương lai. Cầu thủ trẻ sẽ không còn khoảng đệm kiểu "lần đầu khoác áo đội tuyển, sai sót cũng không sao", ban huấn luyện cũng không có cái xa xỉ kiểu "trận này cứ thử sơ đồ mới trước đã". Đáng đời, cái kiểu núp danh nghĩa đội tuyển quốc gia để mạ vàng cho bản thân, nghiệp vụ này chắc chắn sẽ bị giáng đòn nặng nề, ít nhất thì cũng phải tăng giá chứ nhỉ.
Tiếc là dự thảo của AFC vẫn cần các liên đoàn thành viên biểu quyết thông qua, chi tiết vẫn còn có thể điều chỉnh. Nhưng phương hướng lớn đã rõ ràng: logic thi đấu của các đội tuyển quốc gia châu Á đang chuyển từ "nước rút theo từng giai đoạn trong chu kỳ bốn năm" sang "cuộc cạnh tranh sinh tồn liên tục hai năm một lần". Kiểu cạnh tranh này không thưởng cho những lần bùng nổ chợt lóe, mà chỉ thử thách sự tích lũy lâu dài về chiều sâu đội hình, nguồn nhân tài dự trữ và sự ổn định của hệ thống, rõ ràng có sức răn đe rất lớn đối với những đội bóng thích ăn may, sống qua ngày.
Tất nhiên, nhớ lại tin tức trước đây rằng World Cup có thể tiếp tục mở rộng lên 64 đội, thì biết đâu đội tuyển vẫn có thể tiếp tục sống phây phây. Dù sao đã có thể mở rộng từ 32 lên 48 như hiện nay, rồi từ 48 lên 64, 64 lên 80, 80 lên 96... Ừm, cùng lắm đợi thêm vài vòng nữa, hy vọng vẫn còn lớn lắm mà!
