Tôn Tâm Nhiên, 16 tuổi, lần đầu dự vòng chính một giải WTA đã thắng liền hai trận ở China Open. Cô là số một thế giới lứa trẻ, vừa đoạt chức vô địch đơn nữ trẻ US Open năm nay. Hai vòng đầu đã đủ để người ta trông đợi: nếu cô gái tài năng của chúng ta chạm trán cô gái tài năng nước Mỹ, nhà vô địch hai Grand Slam, hạng tư thế giới Gauff, thì cô sẽ đánh được đến mức nào?
Vài năm trước, Gauff cũng là người trẻ trong câu chuyện ấy. Lúc 15 tuổi, cô đánh bại Serena ở Wimbledon và nổi tiếng chỉ sau một đêm. Bảy năm sau, cô đứng sang phía bên kia lưới, trở thành tay vợt hàng đầu đang chờ người trẻ đến thách thức.
Trước cuộc đối đầu, Gauff đã nói rằng khi một tay vợt trẻ lần đầu đối mặt những người đứng đầu, thường chẳng có nhiều áp lực, "người ta chỉ muốn xem cô ấy thắng". Cô không nói sai.
Tôn Tâm Nhiên bước vào trận với khí thế bê non không sợ hổ. Set đầu hai bên đánh đến 5-4, Tôn Tâm Nhiên dẫn. Gauff, người giao bóng sau, rơi vào game giao bóng phải giữ cho bằng được.
Rồi một màn hình quảng cáo nhấp nháy.
1
Khiếu nại được luật cho phép
Chuyện xảy ra ở game thứ 10 của set đầu. Gauff giao bóng, tỷ số 15-15. Sau khi hai bên vào thế giằng co, màn hình quảng cáo LED bên sân nhấp nháy. Gauff giơ tay trong khoảng giữa các cú vung vợt để báo mình bị nhiễu. Trong lúc cô bị nhiễu, Tôn Tâm Nhiên ghi điểm.
Trọng tài sau đó xem lại video, cuối cùng quyết định đánh lại điểm này. Quy định của WTA: "Nếu vận động viên trong lúc thi đấu hoặc giao bóng bị cản bởi một sự việc cô không kiểm soát được (ví dụ bóng lăn vào sân, mảnh giấy bị gió thổi vào sân), thì phải cho giao lại."
Ngay hôm trước, ở trận đơn nam trên cùng sân, Zverev cũng khiếu nại rằng màn hình quảng cáo nhấp nháy lúc mình giao bóng, và xin đánh lại điểm đó. Yêu cầu này khiến đối thủ Djokovic bất mãn. Djokovic cho rằng sau khi bị nhiễu thì phải dừng đánh ngay, chứ không nên chờ pha giằng co có kết quả, mất điểm rồi mới khiếu nại.
Gauff sau đó giải thích: ngay đoạn đầu điểm ấy, cô đã thấy màn hình quảng cáo nháy một lần, nhưng lúc đó chưa chắc. Đến lần nháy thứ hai, cô xác nhận mình thực sự bị ảnh hưởng, nên giơ tay trước khi Tôn Tâm Nhiên đánh xong cú bóng, và sau khi điểm kết thúc đã trình bày với trọng tài chính.
Sau khi xem lại, trọng tài đưa ra cùng một phán quyết: đánh lại điểm này.
Nhưng thể thao đôi khi rắc rối ở chỗ này: đúng theo luật chưa chắc đã được khán giả chấp nhận về mặt cảm xúc. Nếu chuyện này xảy ra khi set đầu đang 1-1, có lẽ không gây bàn cãi lớn đến vậy, đằng này nó rơi đúng lúc 5-4.
Một tay vợt trẻ Trung Quốc 16 tuổi, lần đầu dự vòng chính WTA, đối mặt người hạng tư thế giới, trên sân nhà đang có cơ hội lấy set đầu, lại nhận một phán quyết bất lợi, và phần thi đấu sau đó của cô bé rõ ràng bị ảnh hưởng về tâm lý.
Sau khi đánh lại, Gauff lấy điểm đó, giữ giao bóng để đuổi lên 5-5, rồi phá giao, thắng set đầu 7-5. Lúc nghỉ giữa các game, ống kính bắt được cảnh Tôn Tâm Nhiên rơi nước mắt. Sang set hai, trạng thái của cô cũng rõ ràng kém hơn set đầu. Gauff cuối cùng thắng 9 trong 10 game cuối, khép trận với tỷ số 7-5, 6-1.
Dù trận đấu không bao giờ có mối nhân quả đơn giản đến thế, nhìn diễn biến thì đó đúng là một bước ngoặt. Thế nên trong mắt nhiều khán giả, câu chuyện bị rút thành phiên bản này: tay vợt hàng đầu bắt nạt người trẻ.
2
Vận động viên đứng giữa trung tâm dư luận
Người ta thích đứng về phía người trẻ và người đi thách thức để nhìn chuyện. Ngoài những lời ác ý thuần túy là phân biệt chủng tộc, trên mạng nhiều ý kiến cho rằng Gauff đối mặt một cô bé vừa bước vào hệ thống giải, không cần phải chấp nhặt đến vậy ở một điểm then chốt.
Nhưng nhìn từ góc thi đấu, đòi hỏi ấy thực ra hơi lạ. Nhiệm vụ của vận động viên trên sân là thắng trận. Cô đã dùng quyền của cầu thủ, và không hề thiếu tôn trọng tay vợt trẻ.
Nhưng khi cảm xúc trên internet lấn át, người ta không màng quan điểm ấy. Gauff nhận rất nhiều tin nhắn riêng không dính đến trận đấu mà đi thẳng vào công kích cá nhân. Cô lần lượt lên tiếng trên ba nền tảng X, Threads và Instagram.
Cô cho rằng mình không phải kẻ lừa cũng không phải kẻ trộm, và lên án những người phân biệt chủng tộc với cô. Trong phần trả lời chi tiết hơn về điểm ấy, Gauff nói sau trận đã xin lỗi Tôn Tâm Nhiên, và đối phương cũng cho biết mình hiểu. Gauff nói bản thân cũng từng trải những khoảnh khắc làm lung lay tâm lý như vậy, và khen màn trình diễn cùng tài năng của Tôn Tâm Nhiên.
Đó là cách và thái độ Gauff đáp lại tranh cãi. Nhưng trong thế giới quần vợt, rất nhiều tay vợt bị bạo lực mạng vì đủ loại tình huống, ban tổ chức hệ thống giải đành dùng AI để giám sát các cuộc tấn công trên mạng nhằm vào vận động viên.
Đôi khi internet thích tìm một kẻ xấu đơn giản cho trận đấu phức tạp. Thắng thì có người bảo bạn được hưởng lợi; thua thì có người chê bạn kém. Một phán quyết gây tranh cãi có thể nhanh chóng bị cắt thành video hơn chục giây, rồi được lan đi lại sau khi đã tách khỏi luật và bối cảnh trận đấu.
3
Một bài học quan trọng trên đường sự nghiệp hệ thống giải
Đây có lẽ cũng là bài học Tôn Tâm Nhiên buộc phải đi qua khi rời sân trẻ để bước vào hệ thống giải chuyên nghiệp.
Từ sân trẻ sang hệ thống giải chuyên nghiệp, điều cô phải đối mặt không chỉ là những cú đánh mạnh hơn và nhịp độ nhanh hơn, mà còn những chuyện bất ngờ có thể xảy ra bất cứ lúc nào: một phán quyết bất lợi cho mình, khán giả không về phe mình, hoặc một màn hình quảng cáo đột ngột nhấp nháy, đều có thể đổi hướng trận đấu trong vài phút.
Lần sau gặp tình huống tương tự, làm sao kéo sự chú ý về điểm kế tiếp cho nhanh, là khả năng Tôn Tâm Nhiên cần học nếu muốn thành tay vợt hàng đầu. Trên sân chuyên nghiệp, nhiều việc sẽ không diễn ra theo cách mình trông đợi. Kỹ thuật có thể mài bằng tập luyện, còn tâm lý trước bất ngờ và áp lực thì phải luyện qua từng trận một.
Còn dư luận trên mạng là một bài học khác mà vận động viên chuyên nghiệp buộc phải đối mặt.
Hôm nay internet đứng về phía bạn, ngày mai cũng có thể vì một lỗi, một trận thua hoặc một phán quyết gây tranh cãi mà quay mũi nhọn vào bạn. Gauff chọn đáp thẳng, giải thích luật, phản bác phân biệt chủng tộc; tay vợt khác có thể chọn tắt bình luận và rời mạng xã hội.
Cách làm không có một đáp án chuẩn. Điều quan trọng là đừng để cảm xúc trên mạng định nghĩa trận đấu thay cho mình.
Hệ thống giải sẽ không mãi đi theo kịch bản mình mong. Học cách đánh cho tốt những trận không thuận cũng là một phần của quần vợt chuyên nghiệp.