"Không ngờ có một ngày, Đặng Á Bình bình luận bóng bàn lại bị tấn công trên mạng."
Gần đây, nhà vô địch Olympic Đặng Á Bình bị cuốn vào tâm bão dư luận. Khi nói về thất bại của đội tuyển bóng bàn nam Trung Quốc ở trận chung kết đồng đội ASIAD, Đặng Á Bình thẳng thắn: "Thua là thua, không có lý do." Cảm nhận rõ nhất mà trận đấu này mang lại cho bà là các tay vợt Trung Quốc "không đủ hưng phấn", lộ rõ vẻ mệt mỏi dưới lịch thi đấu dày đặc, "khi bạn không còn nhiều sức lực như vậy, bạn sẽ bị tản mát, cái thần sẽ bị tản mát".
Còn sau khi Lâm Thi Đống thắng Vương Sở Khâm 4-0 để giành chức vô địch đơn nam, Đặng Á Bình cho rằng Lâm Thi Đống thi đấu xuất sắc hơn trong trận này, "tỷ số 4-0 thực sự vượt ngoài dự đoán của mọi người, ban đầu nghĩ sẽ rất căng thẳng, nhưng không ngờ Lâm Thi Đống áp đảo Vương Sở Khâm từng ván một, trình độ kỹ chiến thuật, sự quyết đoán và chất lượng đường bóng đều rất cao, ở một mức độ nào đó đã đánh ra được khí thế, cũng đánh ra được sự tự tin".
Cả hai lần phát biểu đều gây bàn tán sôi nổi, đặc biệt là lần sau, một số cư dân mạng dựa vào đó để chỉ trích Đặng Á Bình "không hiểu bóng", "mở mắt nói điều sai sự thật".
Đặng Á Bình nói sai sao?
Phát biểu của Đặng Á Bình có lý có cứ, không chỉ có thái độ mà còn có thiện ý.
Bà được mệnh danh là "Đại ma vương thế hệ đầu" của bóng bàn nữ Trung Quốc. Bắt đầu giành chức vô địch thế giới từ năm 16 tuổi, trong 14 năm sự nghiệp, bà giành tổng cộng 18 chức vô địch thế giới, giành bốn huy chương vàng tại hai kỳ Olympic Barcelona và Atlanta, lập kỷ lục là người đầu tiên trong lịch sử Olympic Trung Quốc giành bốn huy chương vàng. Ngoài ra, bà còn là tay vợt nữ đầu tiên giành Grand Slam trong lịch sử bóng bàn Trung Quốc, và là vận động viên nữ giữ vị trí "số 1 thế giới" lâu nhất trong lịch sử bóng bàn.
Gán cho Đặng Á Bình cái mác "không hiểu bóng" thật đáng buồn. Không phải là không thể phê bình Đặng Á Bình, mà là không thể tùy tiện gán mác, không thể để cảm xúc lấn át lý trí.
Nhìn từ các trận đấu bóng bàn tại ASIAD gần đây, hiện tượng hỗn loạn của "fandom" thể thao vẫn còn tồn tại ở những mức độ khác nhau. Chẳng hạn, trong trận chung kết đơn nữ, Vương Mạn Dục thắng đồng đội Tôn Dĩnh Sa 4-2 để giành chức vô địch. Trong phần phỏng vấn sau trận, có cổ động viên tại chỗ hô to "Vương Mạn Dục lần sau đừng đánh bóng mép bàn nữa nhé".
Sau khi Lâm Thi Đống thắng Vương Sở Khâm để vô địch, có khán giả dẫn đầu đồng thanh hô vang "Lâm Thi Đống, đánh đơn một". "Đơn một" chỉ tay vợt chủ lực nòng cốt ra sân đầu tiên trong nội dung đồng đội, thực chất là ngầm châm biếm việc Lâm Thi Đống không được đảm nhận vị trí đơn một trong nội dung đồng đội nam.
Tất cả những điều này đều không thỏa đáng. Điều đó cho thấy việc chấn chỉnh hiện tượng hỗn loạn của "fandom" là con đường còn dài, không thể lơ là.
Không thể né tránh vấn đề thực sự
Thực ra, thắng thua là chuyện thường tình của nhà binh, thua một trận không có gì, nhưng không thể để thua mãi. Đặng Á Bình đã nêu ra một vấn đề thực sự đáng suy ngẫm — điều thật sự cần xem lại là từng quả bóng, rốt cuộc vấn đề nằm ở kỹ thuật, tâm thế hay tâm lý. Đối với vận động viên đỉnh cao, dù hôm đó thể trạng, cảm giác thi đấu không tốt, cũng phải suy nghĩ vì sao không tốt, và liệu có thể điều chỉnh lại trạng thái của mình hay không, "đó cũng là một loại năng lực".
Ý thức về vấn đề như vậy cần được thảo luận sâu sắc. So với đó, điều đáng đặt câu hỏi hơn là: rốt cuộc chúng ta có thể bàn luận tử tế về một trận thua hay không?
Gần đây, Đoàn thể thao Trung Quốc tổ chức hội nghị công tác, tổng kết tình hình thi đấu nửa đầu ASIAD lần thứ 20. Trong đó có đề cập rằng cần nhìn nhận tỉnh táo, trước sự cạnh tranh khốc liệt, một số môn thế mạnh truyền thống gặp thách thức, thành tích không như kỳ vọng, bộc lộ những điểm yếu về chiều sâu nhân tài, chỉ đạo tại chỗ, điều chỉnh trạng thái, một số môn cũng tồn tại vấn đề trong tổ chức tập luyện, quản lý đội ngũ, cần hết sức cảnh giác và giải quyết kịp thời.
"Một số môn thế mạnh truyền thống gặp thách thức, thành tích không như kỳ vọng" là sự thật không thể chối cãi. Chẳng hạn, việc đội bóng bàn nam Trung Quốc giành huy chương bạc là lần đầu tiên đội nam thua Nhật Bản trên đấu trường ASIAD kể từ khi Trung Quốc lần đầu tham dự môn bóng bàn ASIAD năm 1974; đồng thời, sau 36 năm, đội lại một lần nữa lỡ huy chương vàng đồng đội nam ASIAD; còn Nhật Bản thì sau 60 năm mới lại giành chức vô địch đồng đội nam bóng bàn ASIAD.
Trước điều này, không thể không suy ngẫm, không thể không truy vấn. Thành tích không như kỳ vọng thì phải tìm ra vấn đề và nỗ lực cải thiện, nếu không sẽ khó tiến bộ. Kẻ mạnh không tìm lý do bên ngoài, mà tìm cách giải quyết từ bên trong. Môn truyền thống thất bại lại càng phải tự nhìn vào mình, dám nhận thua, biết xem lại, chịu đựng được. Đạo lý này áp dụng cho mọi môn thể thao đỉnh cao.
Khi xem lại trận đấu với Tomokazu Harimoto, Vương Sở Khâm cho biết: "Sự chuẩn bị vẫn chưa thật đầy đủ, đối thủ có nhiều thay đổi, bản thân tôi chưa đủ kiên nhẫn, có lúc chưa đủ tập trung. Tôi nghĩ đúng là trận thứ tư tôi đã không làm tốt, có lẽ phần lớn nguyên nhân nằm ở tôi." Thái độ như vậy rất chân thành.
Quy nguyên nhân về bản thân, điều chỉnh trạng thái chính là năng lực. Kẻ mạnh thực sự không phải là người chưa bao giờ thất bại, mà là người rút ra bài học từ thất bại để nâng cao bản thân. Nếu giấu bệnh sợ thầy, dù nhìn thấy vấn đề cũng không biết giải quyết, không muốn giải quyết, thì làm sao có thể vượt qua chính mình?
Một trận thua có thể bị ghi nhớ nhiều năm, nhưng với vận động viên, điều thực sự có thể làm vẫn luôn là đứng lên thi đấu trở lại. Suy cho cùng, học cách đối mặt với thất bại thì mới có thể đối mặt tốt hơn với chiến thắng.
Thế nào là sự trưởng thành thực sự khi xem thi đấu
Gần đây, Đặng Á Bình luôn theo dõi màn trình diễn của đội tuyển bóng bàn Trung Quốc, những lời bình luận của bà rất thực tế, vừa ghi nhận vận động viên, vừa chỉ ra vấn đề, lại dành nhiều lời động viên hơn cho các tay vợt trẻ.
Chẳng hạn, sau thất bại ở chung kết đồng đội nam, Đặng Á Bình nói: "Đánh đến trận thứ năm, đối với tay vợt trẻ Ôn Thụy Bác thì hơi khó, lần đầu tham dự giải đấu quan trọng như ASIAD, lại đánh vị trí số hai trong trận chung kết đồng đội, đó là một áp lực rất lớn. Dù thua trận, nhưng đối với một tay vợt trẻ, cậu ấy nhất định phải trải qua sự tôi luyện ở những giải đấu lớn như vậy."
Dù chúng ta không chuyên nghiệp như Đặng Á Bình, nhưng tố chất xem thi đấu của bà nên mang lại cho chúng ta sự gợi mở. Sự trưởng thành thực sự khi xem thi đấu không phải là mãi chỉ quan tâm đến thắng thua, cũng không phải là mãi bao dung đến mức không nhìn thắng thua, mà là ngoài thắng thua còn có thể phân biệt rõ: chỗ nào cần xem lại, chỗ nào cần thông cảm, chỗ nào cần thận trọng lời nói.
Ngay cả người ngoại đạo không hiểu thi đấu cũng cần hiểu luật lệ, có giới hạn, biết kính trọng. Cần phân biệt rõ phê bình thiện ý với công kích ác ý, bày tỏ lý trí với trút giận cảm xúc. Ở một mức độ nào đó, sự trưởng thành khi xem thi đấu là biểu hiện của tố chất khán giả thể thao. Xây dựng cường quốc thể thao thì khán giả thể thao cũng cần mạnh lên, không tụt hậu về tố chất xem thi đấu, không thể trở thành điểm yếu.
Trên sân đấu, vận động viên phải kiên cường chiến đấu, giành thành tích tốt, mang vinh quang về cho đất nước; ngoài sân đấu, chúng ta – những người xem thi đấu – cũng cần nâng cao tố chất, cổ vũ văn minh, dùng việc xem thi đấu lý trí để nuôi dưỡng bầu không khí thể thao lành mạnh, tích cực.
Một phen phát biểu của Đặng Á Bình đã nói thấu cách đối mặt với một trận thua. Mong rằng chuyện này có thể mang lại sự suy ngẫm rộng hơn, thúc đẩy chúng ta cùng nhìn nhận, cùng trưởng thành, để chuyên môn trở về với chuyên môn, để tình yêu trở về với sự thuần khiết, để việc xem thi đấu trở về với lý trí.